شرط اوّل : شرطِ به فعليّت رسيدن وجوب مقدّمه عبارت است از : فعلى شدن وجوب ذىالمقدّمه . يعنى اگر وجوب ذىالمقدّمه فعلى باشد ، وجوب مقدّمهء وجودى ، فعلى خواهد بود ؛ و گرنه وجوب مقدّمه هم فعلى نخواهد بود . دليل : وجوب مقدّمه تابع و معلول وجوب ذىالمقدّمه و برگرفته از آن است و واضح است كه تا علّت و متبوع و اصل نباشد ، معلول و تابع و فرع هم نخواهد بود و محال است كه باشد ؛ زيرا تخلّف معلول از علّت و تقدّمش بر علّت ، محال است . اين همان مطلبى است كه به صورت قاعدهء كلّى مطرح مىشود ، يعنى « وجوبِ مقدّمه ، تابعِ وجوبِ ذىالمقدّمه است » ؛ هم از حيث اطلاق و اشتراط كه قبلًا در پايان واجب مطلق و مشروط بيان شد و هم از حيث قوّه و فعل كه اينجا بيان مىشود ، يعنى اگر وجوب ذىالمقدّمه بالقوّه باشد ، وجوب مقدّمه نيز بالقوّه است و اگر وجوب ذىالمقدّمه بالفعل باشد وجوب مقدّمه نيز بالفعل است . « 1 » راههاى فعليّت وجوب واجب و ذىالمقدّمه : الف ) چون ذىالمقدّمه واجب مطلقِ منجّز است ، وجوبش فعلى است . مثل نماز پس از دخول وقت . ب ) چون ذىالمقدّمه واجب مطلق معلّق است ، وجوبش فعلى است ، ولو واجب استقبالى باشد . « 2 » ج ) چون ذىالمقدّمه واجب مشروط به نحو شرط متأخر است ، وجوبش فعلى است . « 3 » د : چون ذىالمقدّمه واجب مشروطى است كه شرطش مربوط به مادّه است ، وجوبش فعلى است . « 4 » حال مهم اصل فعليّت وجوب ذىالمقدّمه است كه شرط وجوب فعلىِ مقدّمه مىباشد ؛ نحوه فعلى بودن مهم نيست . شرط دوّم : رابطهء مقدّمة الوجوب و مقدّمة الوجود از نسب اربع ، عموم و خصوص مطلق است ، يعنى هر مقدّمهء وجوبىاى ، مقدّمهء وجود نيز هست . مثل استطاعت براى حج و قدرت براى همهء واجبات . ولى چنين نيست كه هر مقدّمهء وجودىاى ، مقدّمهء وجوب هم باشد ، بلكه برخى از آنها مقدّمهء وجوب هم هستند ، مانند استطاعت و تمكّن از نصاب . و برخى از آنها مقدّمهء وجوب نيستند ، مثل قطع مسافت براى حج و تحصيل طهارت براى نماز . با توجه به اين مقدمه گفته مىشود : شرط دوّم از شروط فعليّت يافتن وجوبِ مقدّمهء وجودى ، اين است كه فقط مقدّمهء وجود باشد و علاوه بر آن ، مقدّمهء اصل وجوب نباشد . پس اگر چيزى مقدّمهء اصل وجوب هم بود - مثل استطاعت - واجب فعلى نخواهد بود و تحصيل آن بر مكلّف واجب نيست .

--> ( 1 ) . البته مرحوم آخوند به اين دليل متعرّض نشده است . ( 2 ) . قول صاحب فصول . ( 3 ) . مختار مرحوم آخوند . ( 4 ) . مختار شيخ اعظم .